Odyometri nedir? Saf ton, konuşma ve davranışsal test
Odyometri, kişinin işitme eşiklerini ve konuşma anlama performansını ölçen klinik testlerin genel adıdır. Saf ton odyometri (frekans bazlı eşik), konuşma odyometrisi (kelime tanıma) ve davranışsal odyometri (çocuklar için VRA, CPA) olmak üzere üç ana kategori vardır. Odyolog tarafından sessiz kabin içinde uygulanır.
Odyometri = işitme testi
Odyometri, kulağınızın hangi seslerin ne kadar yüksek olunca duyulduğunu ölçen klinik testtir. Sonuç olarak odyogram adında bir grafik çıkar — yatay eksen frekans (Hz), dikey eksen yükseklik (dB HL). Bu grafiğe bakarak işitme kaybınızın derecesi (hafif/orta/ileri/derin) ve tipi (sensörinöral/iletim/mikst) anlaşılır.
Odyometri tipleri — hangisi ne ölçer?
1. Saf Ton Odyometri (Pure Tone Audiometry — PTA)
En temel odyometri formu. Kulaklık takılır, 250 Hz - 8000 Hz arası frekanslarda saf ses tonları verilir. Hangi yükseklikte duyulduğu (eşik) tespit edilir. Hava yolu ve kemik yolu ayrı ayrı ölçülür — fark işitme kaybının tipini gösterir.
Süre: 15-20 dk. Kim için: 4 yaş üstü tüm yaşlar.
2. Konuşma Odyometrisi (Speech Audiometry — SRT, SDS)
Saf ton yerine kelime listeleri verilir. İki ana metrik:
- SRT (Speech Reception Threshold): Kelimelerin %50'sini doğru ayırt edebildiğiniz en düşük yükseklik
- SDS (Speech Discrimination Score): Yüksek sesle verilen kelimelerin yüzde kaçını doğru tekrarladığınız (%0-100)
SDS klinik olarak kritik: Eşik ne olursa olsun SDS düşükse cihaz fayda az olur. SDS %50 altındaysa koklear implant değerlendirmesi gündeme gelir.
3. Davranışsal Odyometri (VRA, CPA — pediatrik)
Klasik odyometri 4 yaş altı çocuklarda yapılamaz. Bunun yerine:
- VRA (Visual Reinforcement Audiometry): 6-24 ay arası bebekler için. Ses verilir, bebek başını çevirir, ödül olarak animasyon gösterilir. Detay
- CPA (Conditioned Play Audiometry): 2-5 yaş çocuklar için, oyun bazlı.
Odyogram nasıl okunur?
| Derece | Eşik (dB HL) | Klinik Anlam |
|---|---|---|
| Normal | < 25 dB | İşitme normal |
| Hafif | 25-40 dB | Sessiz konuşmada zorluk |
| Orta | 40-55 dB | Normal konuşma zorluğu |
| Orta-İleri | 55-70 dB | Yüksek sesle bile zorluk |
| İleri (Severe) | 70-90 dB | Bağırma sesini bile zor anlar |
| Derin (Profound) | 90+ dB | Cihazsız konuşma anlama imkansız |
Odyometri kim tarafından yapılır?
Türkiye'de odyometri odyolog tarafından yetkili sağlık kuruluşlarında yapılır:
- İşitme cihazı raporu için: Devlet hastanesi, üniversite hastanesi veya şehir hastanesi KBB polikliniğinde odyometri yapılır; KBB hekim raporu ile birlikte SGK işlemlerinde kullanılır.
- Diagnostik amaçlı: Tanı, engellilik raporu, işe giriş, sürücü ehliyeti, askerlik vb. resmi belgeler için yalnızca yetkili sağlık kuruluşları yetkilidir.
- İşitme cihazı merkezleri: Cihaz uygulama merkezleri diagnostic odyometri hizmeti vermez. Hastalar audiogram raporları ile başvurur; cihaz seçimi, programlama ve REM doğrulaması yapılır.
Odyometri öncesi hazırlık
- Test öncesi 24 saat çok yüksek sese maruz kalmamış olmak (geçici eşik kayması)
- Kulakta kir tıkanıklığı varsa önce çıkarılması (KBB)
- Aktif kulak enfeksiyonu varsa önce tedavi
- Çocuklarda ortamda uyumuş, açken gelmeleri ideal
"Audiogram raporu güncel ise (son 6 ay) ve klinik bulgular tutarlı ise cihaz uygulamasına bu rapor üzerinden başlanır. Tutarsızlık veya hasta beyanında anlamlı değişiklik varsa, hastayı tekrar yetkili sağlık kuruluşuna güncel rapor için yönlendiriyoruz."
— Mehmet Ali Onbaşıoğlu Odyolog